17 września – Dzień, w którym czas się zatrzymał. Cieszanów w cieniu sowieckiej agresji i podwójnej okupacji

17 września 1939 roku to jedna z najtragiczniejszych dat w historii naszej Ojczyzny. Dokładnie dzisiaj mija kolejna rocznica zdradzieckiego ataku Armii Czerwonej na Polskę, walczącą z niemiecką machiną wojenną. Dla mieszkańców Cieszanowa i całej ziemi lubaczowskiej wrzesień 1939 roku przyniósł wyjątkowo bolesne doświadczenie – nasze miasto stało się bezpośrednią ofiarą zbrodniczego paktu Ribbentrop-Mołotow i zostało rozdarte przez obu najeźdźców.
Historia Cieszanowa w tamtych dniach to dramatyczny kalejdoskop zdarzeń. Choć 12 września do miasta wkroczyły pierwsze oddziały Wehrmachtu, to wkrótce potem – właśnie w konsekwencji sowieckiej agresji z 17 września – Niemcy wycofali się, ustępując miejsca wkraczającej Armii Czerwonej. Cieszanów na własnej skórze poznał brutalność tej efemerycznej okupacji, która dla wielu mieszkańców stała się początkiem wojennej tułaczki.
Kolejny dramatyczny zwrot nastąpił 28 września 1939 roku, kiedy totalitarni najeźdźcy podpisali traktat o granicach i przyjaźni. Ostatecznie wytyczona linia demarkacyjna włączyła sam Cieszanów z powrotem do strefy niemieckiej, jednak nowa granica z chirurgiczną brutalnością przecięła dawną gminę Cieszanów-Wieś. Sąsiednie miejscowości i rodziny zostały rozdzieleni zasiekami, trafiając pod dwa różne systemy terroru: niemiecki i sowiecki.

Miejsca, które pamiętają

Ślady tamtych dni nosimy w naszej lokalnej tożsamości, a bolesną historię przypominają nam symbole pamięci narodowej zlokalizowane w Cieszanowie:
  • Pomnik Mieszkańcom Miasta i Gminy Cieszanów Poległym i Pomordowanym w latach 1939–1947: Usytuowany na placu przy cmentarzu komunalnym, stanowi centralny punkt pamięci o wojennych i powojennych dramatach regionu. Monument składa się z dwóch poruszających płyt – poziomej oraz pionowej z wyciętym pośrodku symbolem krzyża, nad którym widnieją dwa orły: godło Polski oraz orzeł wojskowy. Pod ramionami krzyża wyryte są nazwiska mieszkańców, którzy stracili życie w wyniku morderczych zmagań z totalitaryzmem niemieckim, sowieckim oraz w późniejszych walkach.
  • Cmentarz Żydowski (Kirkut) przy ul. Gajerskiego 15: Niemy świadek zagłady cieszanowskiej społeczności żydowskiej. Wielu z nich we wrześniu 1939 roku szukało ratunku przed Niemcami, uciekając za pobliską linię graniczną do strefy sowieckiej. Kirkut, zdewastowany później przez hitlerowców, stanowi dziś symbol pamięci o dawnych sąsiadach.
Dziś, wspominając tamten dramatyczny wrzesień, oddajemy hołd wszystkim ofiarom obu okupantów, obrońcom naszych granic oraz mieszkańcom Cieszanowa i okolic. Cześć Ich Pamięci!